Tìm hiểu về giải quyết tranh chấp thương mại tại Lào

Khi tiến hành các hoạt động kinh doanh tại Lào, việc phát sinh tranh chấp thương mại là điều khó tránh khỏi. Việc hiểu rõ và sử dụng hiệu quả các cơ chế giải quyết tranh chấp tại địa phương có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, đồng thời giảm thiểu rủi ro kinh doanh. Bài viết này sẽ phân tích sâu các phương thức chính để giải quyết tranh chấp thương mại tại Lào cũng như đặc điểm của chúng.

Khi giải quyết tranh chấp thương mại tại Lào, việc áp dụng pháp luật là vấn đề then chốt. Hệ thống pháp luật của Lào chủ yếu dựa trên luật thành văn, bao gồm nhiều cấp độ như: Hiến pháp, luật, sắc lệnh, quyết định và chỉ thị, đồng thời cũng chịu ảnh hưởng nhất định của luật tập quán. Khi xử lý tranh chấp thương mại tại Lào, các quy định pháp luật có thể được áp dụng bao gồm: Luật Doanh nghiệp của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, Luật Dân sự của CHDCND Lào, Luật Hợp đồng của CHDCND Lào, Sắc lệnh về Đặc khu Kinh tế của Lào, Sắc lệnh về giải quyết tranh chấp lao động của Lào, Bộ luật Tố tụng Dân sự của Lào… Ngoài ra, khi xử lý tranh chấp thương mại, cũng có thể áp dụng các quy định pháp luật đặc biệt hoặc các hiệp định song phương, chẳng hạn các hiệp định thương mại, hiệp định thương mại biên giới mà Lào ký kết với các nước láng giềng.

Dù là người Lào hay người nước ngoài, cá nhân, pháp nhân hoặc tổ chức đều có quyền, theo Luật giải quyết tranh chấp kinh tế, lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp thương mại. Họ cũng có quyền lựa chọn tổ chức giải quyết tranh chấp trong nước hoặc quốc tế, bao gồm: lựa chọn trọng tài hoặc hội đồng trọng tài, lựa chọn luật áp dụng, lựa chọn quy tắc tố tụng, lựa chọn địa điểm trọng tài, lựa chọn ngôn ngữ sử dụng trong quá trình giải quyết tranh chấp.

Các phương thức giải quyết tranh chấp theo quy định pháp luật Lào:

Thương lượng

Thương lượng là cách giải quyết tranh chấp thông qua đàm phán thân thiện, là con đường đơn giản hơn cho cả hai bên tranh chấp. Vì tiện lợi và chi phí thấp, đây là phương thức hòa giải tranh chấp phổ biến nhất trong lĩnh vực thương mại. Việc xử lý tranh chấp theo cách này phụ thuộc vào sự thương lượng thân thiện của hai bên; nếu hai bên đạt được đồng thuận, có thể cùng nhau thực hiện; nếu thương lượng không thành hoặc một bên không thực hiện, có thể xin cơ quan quản lý đầu tư phối hợp giải quyết; nếu hai bên đồng ý, việc có lập biên bản hay không tùy thuộc vào ý chí của hai bên. Việc thực hiện của các bên phụ thuộc vào hành vi tự nguyện; nếu thương lượng không thành hoặc một bên không thực hiện đồng thuận, bên kia không thể áp dụng các biện pháp cưỡng chế pháp lý; nếu bên bị thiệt hại không đồng ý, vẫn có thể xin cơ quan quản lý đầu tư phối hợp hòa giải.

Hòa giải

Dựa trên chủ thể hòa giải khác nhau, hòa giải có thể chia thành hòa giải cấp thôn và hòa giải hành chính. Hòa giải cấp thôn dựa trên cơ sở thôn bản, các tổ chức tự quản thôn bản Lào do trưởng thôn đại diện đóng vai trò quan trọng trong quy trình tố tụng dân sự, có hệ thống công bằng giúp giải quyết xung đột trong thôn, cố gắng hóa giải mâu thuẫn bằng phương pháp hài hòa, và thường đóng vai trò xác nhận và chứng kiến trong các vấn đề thủ tục như tống đạt văn bản. Hòa giải hành chính là thông qua các biện pháp hành chính để phối hợp giải quyết tranh chấp vụ án đầu tư, là một trong những biện pháp giải quyết do cơ quan quản lý đầu tư áp dụng, chỉ tìm con đường giải quyết cho hai bên, cơ quan quản lý đầu tư không thể dựa vào quyền lực hành chính để ép buộc hai bên hòa giải hoặc thông cảm. Dưới tiền đề hai bên đồng thuận hoặc đã thương lượng không thành, Ủy ban đầu tư phối hợp giải quyết tranh chấp vụ án đầu tư; bên có ý kiến khác về kết quả có quyền yêu cầu cơ quan quản lý đầu tư giúp đỡ. Cơ quan quản lý đầu tư sẽ phối hợp cho hai bên, giải quyết tranh chấp hoặc tìm lối ra; nếu hai bên đồng thuận, có thể lập biên bản, hai bên thực hiện trách nhiệm nghĩa vụ theo biên bản; nếu thương lượng không thành, sẽ giới thiệu và kiến nghị hai bên đến cơ quan trọng tài tranh chấp kinh tế hoặc tòa án nhân dân để phân xử, lựa chọn cụ thể do hai bên quyết định. Ngoài ra, Ủy ban giải quyết tranh chấp và tòa án cũng sẽ tổ chức hai bên đương sự hòa giải khi giải quyết tranh chấp.

III. Giải quyết của Ủy ban Giải quyết Tranh chấp

Giải quyết của Ủy ban Giải quyết Tranh chấp nhằm mục đích giải quyết các tranh chấp lợi ích, khi nhận được yêu cầu của một hoặc cả hai bên, sẽ dựa trên chức năng quy định của pháp luật để giải quyết tranh chấp.

Quy trình thụ lý và giải quyết tranh chấp vụ việc như sau:

1.Nộp đơn: Các bên đương sự nộp đơn xin giải quyết vụ việc bằng văn bản cho cơ quan trọng tài tranh chấp kinh tế hoặc văn phòng ủy ban giải quyết tranh chấp kinh tế.

Xét duyệt vụ việc: Trong thời hạn quy định kể từ ngày nhận được đơn, tiến hành xét duyệt vụ việc, và gửi thư thông báo cho đương sự về kết quả thụ lý hoặc không thụ lý.
Lựa chọn người hòa giải hoặc thành viên hội đồng xét xử: Do các bên đương sự quyết định và lựa chọn.
Hẹn gặp hai bên: Người hòa giải hoặc thành viên hội đồng xét xử hẹn gặp hai bên, tìm kiếm phương pháp thương lượng để giải quyết tranh chấp một cách hòa bình, hai bên có quyền lựa chọn bất kỳ phương thức hòa giải nào hoặc chấp nhận phán quyết của thành viên hội đồng xét xử.
Nghiên cứu và phân tích toàn diện: Thành viên hội đồng xét xử trước khi xét xử tiến hành nghiên cứu phân tích toàn diện đối với tài liệu vụ việc, chứng cứ, lời khai của nhân chứng…, khi cần thiết đến hiện trường tìm hiểu tình hình, thu thập chứng cứ, thuê chuyên gia hoặc cơ quan phân tích hoặc gửi văn bản.
Giải thích và biện hộ cuối cùng: Sau khi thành viên hội đồng xét xử nắm vững tài liệu vụ việc và hoàn tất thu thập chứng cứ, thông báo cho hai bên tiến hành giải thích và biện hộ cuối cùng, cung cấp nhân chứng, lời khai và chứng cứ.
Hòa giải, giải quyết tranh chấp vụ việc: Nên tiến hành trong vòng 15 ngày kể từ ngày thành lập nhóm hòa giải vụ việc và thành viên hội đồng xét xử.
Hoàn tất phán quyết: Việc xét xử và phán quyết vụ việc kinh tế phải hoàn tất trong vòng 3 tháng kể từ ngày thụ lý tranh chấp vụ việc, nếu vụ việc phức tạp, vì nguyên nhân chứng cứ không đầy đủ… không thể đạt được thỏa thuận hòa giải, nên thông báo bằng văn bản cho đương sự và nêu rõ lý do.
Tuyên đọc và hiệu lực của phán quyết hoặc quyết định: Phán quyết hoặc quyết định của thành viên hội đồng xét xử phải nằm trong phạm vi tranh chấp của hai bên, nếu không nhất trí, lấy phán quyết của đa số làm phán quyết cuối cùng, phán quyết hoặc quyết định phải được tuyên đọc trực tiếp, có hiệu lực ngay kể từ ngày đưa ra.
Hiệu lực thi hành của phán quyết hoặc quyết định: Nếu một bên không có lý do không tham dự phiên tòa theo trát hầu tòa, thành viên hội đồng xét xử sẽ tuyên đọc kết quả sau lưng bên đó và gửi văn bản phán quyết, phán quyết hoặc quyết định có hiệu lực thi hành.

Ủy ban giải quyết tranh chấp chú trọng phòng ngừa và xử lý kịp thời các tranh chấp, thông qua phán quyết chuyên môn thay vì con đường tư pháp truyền thống để giải quyết vấn đề, từ đó giảm ảnh hưởng đến tiến độ dự án và chi phí. Dựa trên kiến thức và kinh nghiệm chuyên môn, ủy ban này đưa ra các giải pháp mang tính chuyên nghiệp, và các quyết định của họ thường có hiệu lực ràng buộc sơ bộ, giúp kiềm chế và định hướng hành vi của các bên liên quan. So với tố tụng pháp lý chính thức, phương thức này có thể giảm đáng kể thời gian và chi phí cho các bên. Tuy nhiên, tại Lào, việc thi hành phán quyết hoặc quyết định của Ủy ban giải quyết tranh chấp vẫn gặp nhiều thách thức. Khả năng được tòa án thực thi là tương đối thấp, và hệ thống hòa giải vẫn chưa hoàn thiện, nên phương thức này chỉ có thể đáp ứng nhu cầu giải quyết tranh chấp của các dự án đầu tư thông thường. Đối với các dự án đầu tư lớn, các bên có thể cần lựa chọn các tổ chức trọng tài hoặc trung tâm hòa giải thương mại có uy tín trong nước hoặc quốc tế.

Tố tụng

Hệ thống tư pháp cơ bản của Lào không khác nhiều so với các nước Việt Nam hay Trung Quốc. Theo đó, Tòa án thực hiện quyền xét xử tư pháp, Viện kiểm sát thực hiện quyền giám sát pháp luật, Cơ quan công an thực hiện quyền điều tra hình sự, Cơ quan hành chính tư pháp phụ trách quản lý hành chính tư pháp.

Hệ thống tòa án của Lào được chia thành ba cấp, gồm: Tòa sơ thẩm, Tòa phúc thẩm, Tòa chung thẩm. Cụ thể bao gồm: Tòa án nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân khu vực, Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Tòa án nhân dân cấp huyện, Tòa án vị thành niên, Tòa án quân sự

Lào áp dụng chế độ ba cấp xét xử và chung thẩm ở cấp thứ ba. Theo quy định của Luật Tố tụng Dân sự: Thời hạn xét xử sơ thẩm: 9 tháng, Thời hạn xét xử phúc thẩm: 4 tháng, Thời hạn xét xử chung thẩm: 3 tháng. Ở mỗi giai đoạn đều có thể xin gia hạn thêm 3 tháng, vì vậy thời hạn pháp lý tối đa của một vụ án có thể lên tới 25 tháng, chưa kể các trường hợp tạm đình chỉ thời hạn xét xử.

Giải quyết tranh chấp thương mại thông qua tố tụng: Khi giải quyết tranh chấp thương mại bằng tố tụng tại tòa án: Quá trình xét xử thường được tiến hành công khai, các bên có thể trình bày đầy đủ quan điểm và chứng cứ tại tòa đồng thời chịu sự giám sát của công chúng, giúp đảm bảo tính công bằng và minh bạch của tư pháp. Phán quyết của tòa án có tính thẩm quyền và độ tin cậy cao, các bên bắt buộc phải chấp hành, qua đó bảo vệ hiệu quả quyền và lợi ích hợp pháp.

Sau khi trải qua sơ thẩm, phúc thẩm và thậm chí chung thẩm, tòa án có thể đưa ra bản án có hiệu lực cưỡng chế thi hành cuối cùng, giúp giải quyết triệt để tranh chấp và tránh tình trạng lặp lại hoặc không chắc chắn. Tuy nhiên, thủ tục tố tụng khá phức tạp, phải tuân thủ quy trình pháp lý và quy tắc chứng cứ nghiêm ngặt. Từ khởi kiện, xét xử đến ra phán quyết đều tốn nhiều thời gian và công sức, khiến chu kỳ xử lý vụ việc kéo dài. Ngoài chi phí trực tiếp như phí luật sư và án phí, các bên còn có thể mất nhiều thời gian và cơ hội kinh doanh do tham gia tố tụng, nên chi phí gián tiếp cũng không thể xem nhẹ. Bên cạnh đó, tố tụng mang tính đối kháng cao, có thể làm xấu đi mối quan hệ giữa các bên, không có lợi cho hợp tác kinh doanh trong tương lai.

Giải quyết tranh chấp bằng trọng tài quốc tế

Là một thành viên của cộng đồng quốc tế, Lào đã ký kết và tham gia một số điều ước và hiệp định quốc tế, chẳng hạn như “Công ước New York”. Khi đáp ứng các điều kiện, các điều ước và hiệp định quốc tế này được ưu tiên áp dụng trước luật trong nước. Trong các hoạt động thương mại và kinh doanh quốc tế, các thông lệ quốc tế và quy tắc ngành cũng có thể được các bên lựa chọn áp dụng để bổ sung cho sự thiếu sót của luật trong nước. Do đó, khi xảy ra tranh chấp kinh doanh tại Lào, nếu thuộc phạm vi quản lý của các hiệp định quốc tế, các bên có quyền gửi cơ quan liên quan ra phán quyết, hoặc giải quyết dựa trên các công ước quốc tế hoặc hiệp định song phương.

Lào công nhận và thi hành các phán quyết trọng tài nước ngoài, nhưng cần đáp ứng các điều kiện cụ thể, chẳng hạn như các bên tranh chấp phải là công dân của các nước thành viên “Công ước New York”. Lào có các quy định pháp luật để bảo đảm việc công nhận và thi hành các phán quyết trọng tài nước ngoài, hỗ trợ nhất định cho các nhà đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, các nhà đầu tư nước ngoài lựa chọn con đường trọng tài vẫn phải đối mặt với các rủi ro và thách thức tiềm ẩn. Quy trình công nhận phán quyết của các cơ quan trọng tài quốc tế có thể kéo dài, liên quan đến quy trình tư pháp, hiệu quả hành chính và các đặc điểm của hệ thống pháp luật của Lào, và việc thi hành phán quyết cũng có thể gặp khó khăn do tình hình tài chính của người phải thi hành án, cơ chế thi hành tư pháp địa phương và hỗ trợ tư pháp quốc tế.

Khi giải quyết các tranh chấp kinh doanh tại Lào, các doanh nghiệp nên ưu tiên thương lượng và hòa giải, vì chúng phù hợp hơn với văn hóa tư pháp của Lào và có chi phí thấp. Nếu cần trọng tài hoặc kiện tụng, nên chọn các cơ quan dịch vụ pháp lý giàu kinh nghiệm, đảm bảo hợp đồng quy định rõ ràng các điều khoản giải quyết tranh chấp, bao gồm luật được chọn, địa điểm trọng tài và ngôn ngữ. Đồng thời, cân nhắc đến các thách thức trong việc thi hành các phán quyết trọng tài nước ngoài tại Lào, các doanh nghiệp nên đánh giá khả năng thi hành phán quyết tại địa phương và xây dựng các biện pháp phòng ngừa rủi ro tương ứng trong hợp đồng.

BẠN ĐANG TÌM HIỂU VỀ PHÁP LUẬT VÀ THỊ TRƯỜNG LÀO?

– Đừng để những rào cản về ngôn ngữ và thủ tục hành chính làm chậm bước tiến của doanh nghiệp bạn. MekongLinkLao tự hào là đơn vị chuyên cung cấp dịch vụ dịch thuật tài liệu pháp lý chuyên sâu, tư vấn thành lập doanh nghiệp và cung cấp số liệu thị trường Lào chính xác nhất.

– Liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn chuyên nghiệp: Công ty TNHH Mekonglink Dịch thuật Lào – Việt – Anh – Trung Quốc Bản Thatluang Tai, quận Xaysettha, thành phố Vientiane 020 9520 6636; 020 9965 5568 * Website: Mekonglinklao.com. Facebook: Mekonglink