Tìm hiểu hoạt động đầu tư khoáng sản tại Lào

Lào là nước phong phú về tài nguyên khoáng sản, ưu đãi chính sách với lĩnh vực khai khoáng là rất lớn, giá thành nhân công thấp. Do đó, ngày càng thu hút nhiều nhà đầu tư cả trong và ngoài nước thực hiện đầu tư lĩnh vực khoáng sản tại Lào.

Tổng quan dự án đầu tư khoáng sản tại Lào

Theo thống kê của các cơ quan chức năng Lào, đến tháng 6/2020 tổng quan dự án đầu tư khoáng sản tại Lào như sau:

– Cấp trung ương: chính phủ Lào đã ký hợp đồng khai thác chế biến khoáng sản với 80 công ty đầu tư khoáng sản trong và ngoài nước, liên quan đến 143 dự án. Trong đó, có 19 công ty nội địa của Lào với 33 dự án, công ty nước ngoài có 61 công ty với 110 dự án. 58 công ty đã đi vào khai thác, 22 công ty đang xây dựng mỏ, ngoài ra còn 22 dự án đang tiến hành nghiên cứu luận chứng kinh tế kỹ thuật cụ thể. Các dự án tập trung khai thác những loại khoáng sản như vàng, bạc, đồng, sắt , thiếc, barit, chì, ăng ti moan, than đá, thạch cao, đá vôi, muối kali, muối ăn, đá vật liệu xây dựng.

– Cấp địa phương: 18 tỉnh thành của Lào đã phê duyệt 431 công ty và 550 dự án khoáng sản, trong đó doanh nghiệp trong nước là 407 công ty với 520 dự án, công ty nước ngoài là 24 với 30 dự án. Các loại khoáng sản khai thác chủ yếu bao gồm: thiếc, sắt, mangan, barit, muối ăn, than đá, đá vôi, đất sét, đá hoa cương, đá hoa cương, đá xây dựng, cát sỏi.

Phân bổ chủ yếu các loại khoáng sản với trữ lượng lớn tập trung tại một số vùng như sau:

– Khu vực tỉnh Hủa Phăn, dồi dào về khoáng sản đồng, vonfram, thiếc, chì, sắt, kẽm.

– Khu vực tỉnh Viêng Chăn – Xiêng Khoảng – Xaysomboun: Vàng, sắt, kẽm, chì.

– Khu vực tỉnh Savannakhet: Vàng, đồng.

– Khu vực tỉnh Champasack – Attapeu – Xekong: Vàng, đồng, nhôm.

Cơ quan phụ trách quản lý đầu tư khoáng sản của Lào

Việc phân công chức năng quản lý cơ quan nhà nước lĩnh vực khoáng sản của Lào được thực hiện như sau:

– Bộ Kế hoạch và Đầu tư: Khởi thảo hợp đồng, thẩm tra hồ sơ, báo cáo chính phủ xem xét, đồng thơi thay mặt chính phủ ký hợp đồng dự án với nhà đầu tư;

– Bộ Năng lượng và Mỏ: Cấp giấy phép khai thác, giám sát quá trình tiến hành khai thác, thực hiện việc đánh giá kết quả, báo cáo với Bộ Kế hoạch và Đầu tư để giám sát việc thực hiện, tuân thủ hợp đồng.

– Bộ Tài nguyên và Môi trường: Cấp giấy phép chứng nhận môi trường dự án, giám sát và báo cáo công tác bảo vệ môi trường của dự án.

Phân cấp phê duyệt đầu tư khoáng sản giữa trung ương và địa phương được thực hiện như sau:

– Cấp trung ương: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng với chính quyền cấp tỉnh xem xét thẩm định các dự án thăm dò, khảo sát, khai thác khoáng sản có diện tích mỏ từ 5ha trở lên.

– Cấp địa phương: Xem xét thẩm định các dự án khai thác quy mô nhỏ, thủ công, khai thác đá công nghiệp có diện tích không vượt quá 5ha do các nhà đầu tư trong nước, quốc tịch Lào thực hiện.

Điều kiện và quy trình cơ bản về đầu tư khoáng sản tại Lào

Việc đầu tư lĩnh vực khoáng sản tại Lào phải tuân thủ nghiêm chỉnh các quy định pháp luật của Lào, trọng tâm nhất là Luật Khoáng sản – năm 2017, Luật Khuyến khích đầu tư – năm 2016 và Luật Doanh nghiệp – năm 2013 của Lào. Trong đó, nội dung về điều kiện chủ thể đầu tư, quy trình pháp định, hồ sơ cấp phép được quy định như dưới đây.

– Chủ thể đầu tư lĩnh vực khoáng sản: Theo Điều 37, Luật Khoáng sản – 2017 hoạt động đầu tư kinh doanh khoáng sản phải được triển khai theo hình thức công ty căn cứ theo đúng quy định của Luật Doanh nghiệp – năm 2013 của Lào. Như vậy, tại Lào để triển khai hoạt động đầu tư khoáng sản, bắt buộc phải tiến hành với danh nghĩa công ty.

– Quy trình cơ bản để đầu tư khoáng sản tại Lào: Điều 27, Luật Khoáng sản – năm 2017 của Lào quy định về quy trình cơ bản đầu tư khoáng sản tại Lào như sau: Xin phép và cấp giấy phép đầu tư kinh doanh khoáng sản → tiến hành thăm dò → tiến hành khảo sát → nghiên cứu lập và thông qua luận chứng khả thi kinh tế – kỹ thuật, đánh giá tác động môi trường – xã hội → khai thác, chế biến khoáng sản → kinh doanh sản phẩm khoáng sản → vận chuyển sản phẩm khoáng sản → đóng mỏ → khôi phục diện tích khu vực mỏ.

– Các giấy phép cần có khi đầu tư khoáng sản tại Lào:

+ Giấy phép đầu tư: Theo Điều 41, Luật Khuyến khích đầu tư – năm 2016 của Lào, dự án khoáng sản thuộc phạm vi xin giấy phép kinh doanh đặc biệt, xem xét đối với từng trường hợp cụ thể. Điều 46 quy định thời hạn phê duyệt đơn xin đầu tư kinh doanh đặc biệt, theo đó thời hạn phê duyệt để nhà đầu tư có thể nhận được giấy phép đầu tư là 65 ngày làm việc kể từ khi phòng dịch vụ một cửa Bộ Kế hoạch và Đầu tư nhận được đầy đủ hồ sơ xin phép.

+ Giấy phép thăm dò: Theo Điều 46, Luật Khoáng sản – năm 2017, sau khi nhận được giấy phép đầu tư, nhà đầu tư phải nộp đơn xin tiến hành thăm dò nên Bộ Năng lượng và Mỏ. Trong phạm vi 30 ngày làm việc kể từ ngày nộp đơn cùng các hồ sơ liên quan sẽ được xem xét cấp giấy phép thăm dò.

+ Giấy phép khảo sát: Theo Điều 50, Luật Khoáng sản – năm 2017, nhà đầu tư sau khi nhận được giấy phép thăm dò đã tiến hành, hoàn thành công tác thăm dò và nhận thấy tính khả thi cần tiến hành khảo sát, có thể thực hiện xin cấp phép khảo sát với Bộ Năng lượng và Mỏ trong thời gian 90 ngày trước khi hết thời hạn thăm dò. Bộ Năng lượng và Mỏ trên cơ sở xem xét báo cáo của tổ công tác thăm dò và đơn xin khảo sát của nhà đầu tư, trong thời gian 30 ngày làm việc sẽ cấp giấy phép khảo sát.

+ Báo cáo nghiên cứu khả thi kinh tế – kỹ thuật: Theo Điều 63, Luật Khoáng sản – năm 2017, nhà đầu tư đã có giấy phép sát, sau khi hoàn thành công việc khảo sát, có thể nộp báo cáo nghiên cứu tính khả thi kinh tế – kỹ thuật lên Bộ Năng lượng và Mỏ. Bộ Năng lượng và Mỏ sau khi nhận được đầy đủ báo cáo hoàn chỉnh, muộn nhất trong thời gian 120 ngày làm việc xem xét thông qua báo cáo nghiên cứu khả thi kinh tế – kỹ thuật.

+ Giấy phép khai thác mỏ: Theo Điều 71, Luật Khoáng sản, nhà đầu tư sau khi nhận được giấy phép đầu tư và ký kết hợp đồng khai thác khoáng sản sẽ tiến hành nộp đơn xin khai thác mỏ lên Bộ Năng lượng và Mỏ. Bộ Năng lượng và Mỏ sau khi nhận được đơn, trong thời gian 30 ngày làm việc sẽ xem xét cấp giấy phép khai thác mỏ cho nhà đầu tư.

Nghĩa vụ mà nhà đầu tư khoáng sản nước ngoài phải thực hiện với chính phủ Lào

– Với Bộ Năng lượng và Mỏ: Nhà đầu tư hàng năm sẽ phải nộp tiền tô nhượng đất, tiền quỹ tài nguyên khoáng sản, 5 loại quỹ chính theo hợp đồng ký với chính phủ, quỹ quản lý và đào tạo dự án khoáng sản. Về mức cụ thể căn cứ theo diện tích dự án được phê duyệt và hợp đồng ký kết với chính phủ.

– Với Bộ Tài nguyên và Môi trường: Nhà đầu tư phải nộp quỹ bảo vệ môi trường.

– Với Bộ Tài chính: Nhà đầu tư phải nộp tiền thành lập chương mục kế toán, nộp các loại thuế VAT, thuế lao động, thuế tiêu dùng, thuế khai thác, thuế vận tải, thuế chi phí đặc biệt, thuế xuất khẩu， thuế lợi nhuận, thuế cổ tức.

– Với địa phương: Nhà đầu tư phải nộp quỹ phát triển xã hội và phát triển địa phương.

Trong đó mức phí tô nhượng đất đai, thuế tài nguyên môi trường được tính như sau:

Về phí tô nhượng đất dự án đầu tư khoáng sản:

– Giai đoạn thăm dò: Thời hạn 2 năm có thể gia hạn 1 năm, phí tô nhượng 1 USD/ha/năm.

– Giai đoạn khảo sát: Thời hạn 3 năm có thể gia hạn 1 năm, phí tô nhượng 2 USD/ha/năm.

– Giai đoạn lập luận chứng khả thi FS: Thời hạn 2 năm có thể gia hạn 1 năm, phí tô nhượng 3 USD/ha/năm.

– Giai đoạn khai thác, sản xuất: Căn cứ theo hợp đồng khai thác, hợp đồng sản xuất ký giữa nhà đầu tư với cơ quan chức năng Lào, thông thường khoảng 100 USD/ha/năm.

Về thuế tài nguyên môi trường:

Stt	Loại khoáng sản	Sản phẩm		Phương thức tính thuế
		Bán thành phẩm (tính theo %)	Thành phẩm (tính theo %)
1	Đá quý và đá bán quý	10		Thuế giá trị Ad Valorem
2	Đá trang sức	6	5	Thuế giá trị Ad Valorem
3	Kim loại quý	8	7	Thuế giá trị Ad Valorem
4	Kim loại cơ bản Kim loại đen Kim loại không cơ bản	7	6	Thuế giá trị Ad Valorem
5	Khoáng sản trầm tích Khoáng sản công nghiệp	5	4	Thuế giá trị Ad Valorem
6	Đất đá công nghiệp	6	5	Thuế giá trị Ad Valorem
7	Than đá	7	6	Thuế giá trị Ad Valorem
8	Than bùn, đá phiến	6	5	Thuế giá trị Ad Valorem

Yếu tố rủi ro cần xem xét khi đầu tư lĩnh vực khoáng sản tại Lào

– Rủi ro chính sách: Lào là nước coi trọng yếu tố bảo vệ môi trường trước các hoạt động đầu tư, do đó trong quá trình xem xét cấp cấp giấy phép kinh doanh liên quan lĩnh vực đầu tư khoáng sản đã áp dụng phương thức cấp giấy phép đặc biệt đối với từng trường hợp cụ thể, điều này dẫn đến sự thiếu nhất quán giữa các dự án. Thái độ của chính phủ Lào đối với chính sách đầu tư khoáng sản thường thay đổi tùy theo tình hình thực tế, dẫn đến phát sinh rủi ro về biến động chính sách, gây khó khăn cho nhà đầu tư trong phát triển lâu dài. Chẳng hạn do biến động về chính sách dẫn đến việc chính phủ thu hồi quyền khai thác, tạm dừng hoạt động đầu tư khoáng sản, thậm chí xem xét lại các hợp đồng đã ký kết.

– Rủi ro trong thực thi chức trách của cơ quan chức năng: Phát sinh từ thực trạng một số địa phương khi cấp phép cho các hoạt động khai thác khoáng sản đã vi phạm các điều kiện liên quan của Luật Khoáng sản chẳng hạn như cấp phép vượt quá diện tích quy định thuộc quyền cấp phép của địa phương, có sự trùng dẫm giữa diện tích do địa phương cấp phép với diện tích do trung ương cấp phép; việc mua bán quyền khai thác khoáng sản từ cấp cho người Lào sau đó trở thành người nước ngoài; việc điều chỉnh diện tích, vị trí khai thác mỏ không thông qua sự cho phép của cơ quan cấp trung ương.

– Rủi ro vận chuyển sản phẩm khoáng sản khai thác: Địa hình của Lào chủ yếu là núi và cao nguyên, ít đồng bằng, giao thông chưa thực sự phát triển. Hiện chỉ có duy nhất một tuyến đường cao tốc là tuyến Viêng Chăn – Văng Viêng, tuyến đường giao thông chủ yếu trong nước vẫn là đường quốc lộ 13, đường sắt hiện đang sử dụng chỉ có 3,5 km. Lào là nước không có biển, dẫn đến không có tuyến vận tải đường biển trực tiếp, chủ yếu phải thông qua đường bộ để đưa đến các hải cảng của Việt Nam và Thái Lan sau đó mới sử dụng vận tải đường biển. Do đó, việc đầu tư lĩnh vực khoáng sản phải cân nhắc yếu tố rủi ro trong vận chuyển phát sinh do những khó khăn về giao thông của Lào. Giá thành vận tải có thể bị biến động theo những sự cố trong quá trình vận chuyển hoặc việc phải đầu tư xây dựng đường kết nối khu vực mỏ với các tuyến đường vận tải chủ yếu lân cận. Đặc biệt trong điều kiện mùa mưa kéo dài của Lào có thể ảnh hưởng đến chất lượng đường xá.

– Rủi ro pháp luật dân sự:

+ Rủi ro tranh chấp cổ đông: Nhà đầu tư khoáng sản tại Lào cần phải chú ý đề phòng những rủi ro pháp luật dân sự phát sinh ro tranh chấp giữa các cổ đông công ty. Tranh chấp quyền lợi giữa các cổ đông sẽ khiến hoạt động kinh doanh của công ty rơi vào khó khăn. Do mức độ hiểu biết, tập quán tuân thủ pháp luật trong hoạt động kinh doanh của một bộ phận doanh nghiệp, nhà đầu tư của Lào đang dần xây dựng. Hoạt động trọng tài, xét xử tranh chấp về kinh tế của các cơ quan chức năng Lào chưa cao, do đó việc tìm kiếm bảo hộ pháp luật một cách đầy đủ khi phát sinh tranh chấp kinh tế lĩnh vực khoáng sản vẫn rất khó khăn. Do đó nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài phải hết sức thận trọng trong việc lựa chọn đối tác cùng hợp tác dự án khoáng sản. Trong điều kiện liên quan đến việc thành lập cổ đông công ty khoáng sản tại Lào, nếu không bắt buộc, có thể tránh được thì nên cố gắng thực hiện theo hình thức một thành viên.

+ Rủi ro tranh chấp hợp đồng: Trong khi đầu tư lĩnh vực khoáng sản tại Lào, khó tránh khỏi việc phải ký kết nhiều kiểu hợp đồng khác nhau từ các hợp đồng nghi nhớ với Chính phủ đến các hợp đồng thương mại với đối tác giao dịch. Điều này dẫn đến việc phải đối diện với rủi ro do đối tác vi phạm hợp đồng ký kết, hơn thế nữa việc mong muốn thông qua phương thức khởi kiện để bảo vệ lợi ích là rất khó khăn, do hiệu lực tư pháp của Lào còn hạn chế, chưa kể các vấn đề như chi phí tư pháp cao, thực thi phán quyết khó khăn.

+ Rủi ro pháp luật trong sử dụng lao động: Luật Lao động của Lào quy định về hạn chế tỷ lệ giữa sử dụng lao động người Lào và lao động nước ngoài, thời gian làm việc mỗi ngày, chế độ ngày nghỉ cố định. Quy định pháp luật liên quan đã bổ sung quy định tiêu chuẩn lao động tối thiếu của người lao động, chẳng hạn mức lương tối thiểu là 1,3 triệu Kíp/tháng. Nếu vi phạm quy định sử dụng lao động sẽ bị xử phạt bởi các cơ quan quản lý lao động. Trong khi các dự án mỏ, đặc biệt là dự án do địa phương cấp phép thường có quy mô nhỏ dẫn đến buông lỏng trong tuân thủ quy định sử dụng lao động, tiêu chuẩn an toàn lao động không được thực hiện nghiêm chỉnh, liên tục dẫn đến rủi ro sử dụng lao động xuất hiện thường trực.

– Rủi ro pháp luật hình sự: Đối với hành vi khai thác khoáng sản trái phép, Điều 340 Luật Hình sự của Lào quy định, bất kỳ người nào nếu khai thác tài nguyên trái phép, chẳng hạn như kim loại, quặng có giá trị sẽ bị phạt tiền từ 5 đến 15 triệu kíp. Tái phạm nhiều lần, phạm tội có tổ chức hoặc gây ra thiệt hại nghiêm trọng, sẽ bị phạt tù từ 2 đến 5 năm đồng thời bị phạt tiền từ 7 đến 20 triệu Kíp. Hành vi khai thác trái phép bao gồm khai thác chưa qua phê duyệt cho phép, khai thác khi đã hết thời hạn chó phép, nhưng hành vi này không chỉ có thể dẫn tới xử phạt hình chính từ Bộ Năng lượng và Mỏ mà còn có thể phải đối diện với xử phạt hình sự tương đối nặng.

Những điều cần chú ý khi đầu tư lĩnh vực khoáng sản tại Lào

Phải nhận thực rõ ràng, lĩnh vực đầu tư khoáng sản tại Lào mặc dù hấp dẫn nhưng cũng khá phức tạp, giá thành sản xuất cao, thời gian đầu tư kéo dài, rủi ro lớn, không phù hợp với nhà đầu tư phổ thông không có kinh nghiệm.

Thực tế, việc đầu tư lĩnh vực khoáng sản tại Lào thường thất bại vì những lý do như: Thực lực của nhà đầu tư có hạn không, chủ quan không sử dụng những trợ giúp, cố vấn về pháp luật, tài chính, kỹ thuật, hoàn toàn dựa vào quan hệ để đầu tư, dẫn đến khi gặp phải tranh chấp, phát sinh rủi ro dẫn đến tranh chấp dân sự, hành chính, hình sự kéo dài gây kiệt quệ tài chính, làm mất ý chí đầu tư, việc chậm thực hiện các nghĩa vụ với chính phủ, địa phương dẫn đến dự án bị đình chỉ, thu hồi.

Vì vậy, nhà đầu tư khi đầu tư lĩnh vực khoáng sản tại Lào cần chú ý:

– Nhà đầu tư cần phải tìm hiểu, nắm rõ chính sách phát triển lĩnh vực khoáng sản của Lào chẳng hạn như Chiến lược phát triển khoáng sản trong vòng 10 năm, Kế hoạch phát triển khoáng sản cấp quốc gia và cấp tỉnh trong vòng 5 năm. Phải hiểu biết về môi trường chính trị, kinh tế của Lào.

– Phải tìm hiểu nắm rõ và tuân thủ nghiêm chỉnh quy định luật pháp, chính sách nhà nước của Lào, đảm bảo kinh doanh hợp pháp của doanh nghiệp.

– Tôn trọng truyền thống văn hóa, phong tục tập quán người dân lân cận vùng dự án khoáng sản, tránh phát sinh mâu thuẫn với người dân địa phương ảnh hưởng đến an toàn đầu tư và phát triển của dự án.

– Phải chú ý xem xét thẩm tra hợp đồng, cho dù là hợp đồng MOU với chính phủ hay hợp đồng dân sự bình thường đều phải làm tốt việc phòng ngừa rủi ro, có phương án dự phòng, bài trừ rủi ro trước khi ký kết hợp đồng.

– Trước khi đầu tư phải tìm hiểu đầy đủ về chính sách, quy định của Lào liên quan đến lĩnh vực khoáng sản như tiền thuê tô nhượng đất, ưu đãi thuế quan, quy định xuất nhập khẩu khoáng sản. Ngoài ra phải tìm hiểu về tình hình phân bổ và chất lượng khoáng sản của Lào.

– Chủ động tìm kiếm sự giúp đỡ từ các cơ quan chức năng của Lào, cơ quan đại diện Việt Nam tại Lào cũng như các công ty dịch vụ thông tin, luật pháp tại Lào để hỗ trợ trước và trong quá trình đầu tư.

Tổng hợp