Phân tích đặc điểm đầu tư FDI của Trung Quốc tại Lào

Năm 2018, giá trị đầu tư FDI của Trung Quốc vào Lào là 1,24 tỷ USD, chiếm 0,9% tổng giá trị đầu tư của doanh nghiệp Trung Quốc ra nước ngoài năm 2018. Lào đứng thứ 12 trong danh sách các quốc gia/vùng lãnh thổ nhận đầu tư từ Trung Quốc cho đến cuối năm 2018, lũy kế tổng giá trị đầu tư của Trung Quốc vào Lào đạt 8,31 tỷ USD, tương đương 0,4% tổng lũy kế giá trị Trung Quốc đã đầu tư ra nước ngoài tính đến năm 2018, Lào xếp thứ 17 trong danh sách các quốc gia nhận tổng đầu tư FDI nhiều nhất từ Trung Quốc.

Giá trị đầu tư của Trung Quốc vào Lào và tỷ lệ so sánh đầu tư của TQ vào các nước ASEAN khác.

Chú thích: Cột mầu xanh biểu thị Giá trị đầu tư FDI của Trung Quốc vào Lào đối chiếu số lượng cột bên trái ( đơn vị 10.000 USD). Đường mầu vàng biểu thị tỷ lệ so sánh về giá trị đầu tư FDI của Trung Quốc tại Lào với các nước ASEAN khác. Nguồn Báo cáo thống kê đầu tư trực tiếp FDI Trung Quốc ra nước ngoài theo từng năm của Trung Quốc.

Biểu đồ trên cho thấy, giá trị đầu tư của Trung Quốc vào các nước ASEAN đã tăng từ 800 nghìn USD năm 2003 lên thành 1,24 tỷ USD năm 2018, 16 năm đã tăng 1.552 lần, tỷ lệ tăng trưởng giá trị đầu tư của Trung Quốc vào các nước ASEAN đã tăng từ 0.67% năm 2003 lên thành 9.07% năm 2018, tốc độ tăng trưởng bình quân cho cả thời kỳ là 8.33%. Trong đó, giai đoạn 2003 – 2012 tăng trưởng rất nhanh, bình quân tăng 2.16 lần một năm, đây cũng là giai đoạn hoàng kim đầu tư FDI của Trung Quốc vào Lào. Sau năm 2013, có một giai đoạn giảm xuống, đến năm 2014 lại trở lại tăng trưởng nhanh chóng. Hai năm 2015, 2016 đã giảm sâu, bình quân giảm 44% mỗi năm. Năm 2017 lại phục hồi nhanh chóng lên đến 1,21 tỷ USD, so với năm 2016 tăng đến 2,72 lần, năm 2018 tăng nhẹ đật đến giá trị 1,24 tỷ USD. Cho đến cuối năm 2018, lũy kế tổng đầu tư của Trung Quốc vào Lào đứng thứ 4 ASEAN chỉ sau Singapore, Indonesia, Malaysia.

Tỉ lệ so sánh tổng giá trị đầu tư của Trung Quốc vào Lào với so với các nước ASEAN từ năm 2003 – 2018

Chú thích: Cột mầu xanh biểu thị tổng giá trị đầu tư FDI của Trung Quốc vào Lào đối chiếu số lượng cột bên trái (đơn vị 10.000 USD). Đường mầu vàng biểu thị tỷ lệ so sánh về tổng giá trị đầu tư FDI của Trung Quốc tại Lào với các nước ASEAN khác. Nguồn Báo cáo thống kê đầu tư trực tiếp FDI Trung Quốc ra nước ngoài theo từng năm của Trung Quốc.

Biểu đồ trên cho thấy, tổng giá trị đầu tư FDI của Trung Quốc đã tăng từ 9,11 triệu USD năm 2003 lên thành 8,309 tỷ USD năm 2018, 16 năm tăng 912 lần, tỷ lệ tăng trưởng tổng giá trị đầu tư của Trung Quốc tăng từ 1.55% năm 2003 lên 8.08% nưam 2018, bình quân tăng 6% mỗi năm. Đến cuối  năm 2018, tổng giá trị đầu tư của Trung Quốc vào Lào đứng thứ 4 ASEAN, sau Singapore, Indonesia, Malaysia, hơn nữa khoảng cách với Malaysia là không lớn.

Về phân bố khu vực xuất sứ tỉnh thành (nội địa) của đầu tư FDI Trung Quốc tại Lào. Theo danh sách doanh nghiệp đầu tư FDI mà trang thông tin Bộ Thương mại công bố, có thể nhìn ra sự phân bố xuât sứ khu vực tỉnh hành của doanh nghiệp TQ đầu tư FDI tại Lào. Năm 2002 đến 2015 trong phân bố theo tỉnh của đầu tư Trung Quốc tại Lào, tỉnh Vân Nam có 232 doanh nghiệp, Quảng Đông có 15 doanh nghiệp, Bắc Kinh có 21 doanh nghiệp, Quảng Tây có 24 doanh nghiệp, Hồ Nam có 152 doanh nghiệp, Triết Giang có 17 doanh nghiệp, An Huy 6 doanh nghiệp, Phúc Kiến 6 doanh nghiệp, Cam Túc 3 doanh nghiệp, Quý Châu 1 doanh nghiệp, Hải Nam 4 doanh nghiệp, Hồ Bắc 18 doanh nghiệp, Hải Nam 7 doanh nghiệp, Hắc Long Giang 3 doanh nghiệp, Hồ Bắc 6 doanh nghiệp, Cát Lâm 3 doanh nghiệp, Giang Tây 5 doanh nghiệp, Liêu Ninh 3 doanh nghiệp, Ninh Ba 5 doanh nghiệp, Thanh Đảo 2 doanh nghiệp, Thanh Hải 4 doanh nghiệp, Hạ Môn 2 doanh nghiệp, Sơn Tây 11 doanh nghiệp, Thiểm Tây 5 doanh nghiệp, Thượng Hải 5 doanh nghiệp, Tứ Xuyên 39 doanh nghiệp, Thiên Tân 7 doanh nghiệp, Triết Giang 12 doanh nghiệp, Trùng Khánh 14 doanh nghiệp, doanh nghiệp nhà nước có 31 doanh nghiệp, tổng cộng 667 doanh nghiệp.

Có thể thấy, phân bố xuất sứ tỉnh thành đầu tư tại Lào chủ yếu gồm các tỉnh Vân Nam, Hồ Nam, Tứ Xuyên. 3 tỉnh này chiếm 63,42% tổng số daonh nghiệp Trung Quốc đầu tư tại Lào. Tỉnh đầu tư tại Lào nhiều nhất là Vân Nam, vì Vân Nam là tỉnh duy nhất của Trung Quốc có biên giới giáp với Lào, có nhiều ưu thế thiên phú trong đầu tư trực tiếp tại Lào. Hơn nữa đường quốc lộ từ Vân Nam (quốc lộ Côn Minh), đường thủy (sông Lan Thương – sông Mê Công) liên kết trực tiếp với Lào, giao thông giữa hai bên rất thuận tiện, do đó càng có nhiều điều kiện để khai thác cơ hội và tiềm năng đầu tư vào Lào. Hồ Nam thì chủ yếu dựa vào mạng lưới kinh doanh khổng lồ do những thương nhân Hồ Nam lên đến hàng trăm nghìn người hình thành, thông qua phương thức đồng hương đưa đồng hương để từng bước mở rộng tầng lớp kinh doanh tại Lào. Hiện tại, Hội doanh nghiệp tỉnh Hồ Nam tại Lào đã trở thành hội doanh nghiệp địa phương lớn nhất của Trung Quốc tại Lào.

Về phân bố ngành nghề đầu tư FDI của Trung Quốc tại Lào. Qua tổng hợp phân tích thông tin doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư tại Lào từ thông tin doanh nghiệp đầu tư nước ngoài FDI Trung Quốc nói chung do Bộ Thương mại công bố. Năm 2002 đến 2015 tổng cộng có 667 doanh nghiệp Trung Quốc đăng ký đầu tư vào Lào. Theo tiêu chuẩn phân loại GB/T 4754-2011 về tiêu chuẩn phân loại ngành nghề kinh tế quốc dân mà nước CHND Trung Hoa công bố, doanh nghiệp Trung Quốc đang đầu tư liên quan 14 lĩnh vực tại Lào, bao gồm 155 doanh nghiệp trên lĩnh vực nông lâm nghiệp, chăn nuôi – thủy sản; 120 doanh nghiệp lĩnh vực khai khoáng, 157 doanh nghiệp sản xuất hàng hóa, 12 doanh nghiệp về điện lực sản xuất và cung cấp nhiệt điện, thủy điện, 16 doanh nghiệp về xây dựng, 60 doanh nghiệp buôn bán hàng hóa sỉ và lẻ, 7 doanh nghiệp về giao thông vận tải, kho tàng và chuyển phát hàng hóa, 8 doanh nghiệp về khách sạn và nhà hàng, 14 doanh nghiệp về viễn thông, phần mềm và dịch vụ kỹ thuật thông tin, 12 doanh nghiệp bất động sản, 101 doanh nghiệp dịch vụ cho thuê và thương mại， 1 doanh nghiệp về nghiên cứu khoa học và dịch vụ kỹ thuật, 3 doanh nghiệp về giáo dục, 1 doanh nghiệp về văn hóa , thể thao và giải trí.

Lĩnh vực đầu tư lớn nhất của doanh nghiệp Trung Quốc vào Lào là sản xuất hàng hóa chiếm 23,54%, thứ 2 là nông lâm chăn nuôi thủy sản chiếm 23,24%, thứ 3 là khai khoáng chiếm 17,99%, ba lĩnh vực dẫn đầu chiếm tỷ lệ 64,77%. Có thể thấy mức độ tập trung theo lĩnh vực của doanh ghiệp Trung Quốc vào Lào là rất cao. Nếu tổng hợp phân chia 14 lĩnh vực trên theo 3 ngành kinh tế chính công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ thì ngành nông nghiệp có 155 doanh nghiệp chiếm 23,24%, ngành công nghiệp có 305 doanh nghiệp chiếm 45,73% và ngành dịch vụ có 207 doanh nghiệp chiếm 31,03%. Tỷ lệ ba ngành kinh tế của Trung Quốc đầu tư vào Lào theo thứ tứ nông – công – dịch vụ sẽ là 1:1,97:1,34. Có thể thấy, doanh nghiệp Trung Quốc chủ yếu đầu tư tại Lào vào lĩnh vực công nghiệp, sau đó là dịch vụ, cuối cùng là nông nghiệp.

Nhìn tổng quan phân bố lĩnh vực đầu tư Trung Quốc tại Lào có thể nhận thấy đầu tư FDI của Trung Quốc tại Lào là loại hình dựa vào khai thác tài nguyên, điều này có liên quan rất mật thiết với những đặc điểm tài nguyên thiên nhiên phong phú của Lào như đất rộng người thưa, giầu tài nguyên khoáng sản, tài nguyên nước, tài nguyên rừng, tài nguyên đất đai. Dân số của Lào chỉ có hơn 7 triệu, chỉ tương ứng với dân số một thành phố tương cỡ trung của Trung Quốc, do đó tiềm năng thị trường của Lào không thật sự lớn, yếu tố chủ yếu thu hút đầu tư nước ngoài vẫn là tài nguyên tự nhiên phong phú.

Về loại hình doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư tại Lào. Qua phân tổng hợp phân tích 667 doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư vào Lào từ năm 2002 – 2015 có đăng ký với Bộ Thương mại, trong tổng số 677 doanh nghiệp này có 39 doanh nghiệp TW, 86 doanh nghiệp nhà nước cấp địa phương, 542 doanh nghiệp phi nhà nước (tư nhân). Trong số doanh nghiệp tư nhân, có 503 công ty TNHH, 27 doanh nghiệp cổ phần, 4 doanh nghiệp một thành viên, 4 doanh nghiệp liên doanh, 2 doanh nghiệp liên doanh Đài Loan – Hồng Công – Ma Cao, 2 doanh nghiệp liên doanh nước ngoài.

Doanh nghiệp nhà nước TQ đầu tư tại Lào chiếm tỉ lệ 18,74%, doanh nghiệp tư nhân chiếm 81,26%, có thể thấy đầu tư Trung Quốc tại Lào chủ yếu là doanh nghiệp tư nhân, trong doanh nghiệp tư nhân công ty TNHH là chính, chiếm tỷ lệ 92,8% tổng số doanh nghiệp tư nhân. Điều này cho thấy mong muốn đầu tư của doanh nghiệp tư nhân Trung Quốc vào Lào là rất lớn.

Đáng chú ý là, trong 3 tỉnh dẫn đầu về đầu tư của Trung Quốc vào Lào, Vân Nam có 34 doanh nghiệp nhà nước và 198 doanh nghiệp tư nhân trong tổng số 232 doanh nghiệp đầu tư vào Lào, doanh nghiệp tư nhân chiếm 85,34%; Hồ Nam có tổng cộng 152 doanh nghiệp đầu tư tại Lào, trong đó 4 doanh nghiệp nhà nước, 148 doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp tư nhân  chiếm 97,37%; Tứ Xuyên có 39 doanh nghiệp đầu tư vào Lào, trong đó có 10 doanh nghiệp nhà nước, 29 doanh nghiệp tư nhân, tỷ lệ doanh nghiệp tư nhân là 74,36%. Điều này cho thấy đại bộ phận doanh nghiệp đầu tư tại Lào của tỉnh Hồ Nam là doanh nghiệp tư nhân, hơn nữa phần lớn là doanh nghiệp từ Thiệu Dương, điều này cho thấy trong đầu tư của doanh nghiệp Hồ Nam tại Lào có đặc điểm mang tính địa phương nhất định.

Đầu tư của doanh nghiệp tư nhân Trung Quốc tại Lào thường là vào các lĩnh vực có quy mô vốn nhỏ như nông nghiệp, lâm nghiệp, chăn nuôi, thủy sản, sản xuất, bán buôn bán lẻ. Doanh nghiệp nhà nước thì đầu tư chủ yếu vào các lĩnh vực đầu tư lớn như khai khoáng, thủy điện, nhiệt điện, điện lực, giao thông vận tải, kho bãi, chuyển phát hàng hóa. Từ đó tạo thành bối cảnh đầu tư Trung Quốc tại Lào dựa vào doanh nghiệp tư nhân là chính, nhưng giá trị đầu tư dựa vào doanh nghiệp nhà nước là chủ yếu.

Trích từ Analysis and Propect of Chinese Direct Invesment In Laos, Viện nghiên cứu Trung Quốc – ASEAN, Đại học Quảng Tây, Trung Quốc, phát hành ngày 22/8/2020.