Nhà thầu Trung Quốc trong bức tranh đầu tư và xây dựng tại Lào

Xuất phát từ đánh giá Lào là quốc gia đang trong quá trình chuyển đổi từ nước kém phát triển sang nước đang phát triển, nhu cầu kiến thiết hạ tầng cơ sở và xây dựng hạ tầng kinh tế – xã hội là rất lớn. Viện trợ và đầu tư nước ngoài vào Lào duy trì đà tăng trưởng ổn định, tập trung chủ yếu vào lĩnh vực xây dựng cơ bản. Tăng trưởng kinh tế những năm gần đây tiếp tục được thúc đẩy bởi các siêu dự án kết nối hạ tầng và chuyển đổi năng lượng sạch. Tiêu chuẩn xây dựng của Lào không quá khắt khe so với mặt bằng chung khu vực, tạo nên một thị trường thầu xây dựng sôi động với sự tham gia của các doanh nghiệp đến từ Trung Quốc, Việt Nam, Thái Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia… Trong đó, mỗi quốc gia đều phát huy thế mạnh riêng: Việt Nam dựa vào mối quan hệ hữu nghị vĩ đại đặc biệt và nguồn nhân lực kỹ thuật cao; Thái Lan có ưu thế về sự gần gũi văn hóa, chuỗi cung ứng vật liệu; còn Trung Quốc chiếm ưu thế vượt trội về giá thành, năng lực kỹ thuật, quy mô thiết bị và khả năng thu xếp nguồn vốn tài chính dồi dào.

Những năm gần đây, đặc biệt là giai đoạn 2024–2025, các doanh nghiệp xây dựng Trung Quốc tại Lào đã chuyển hướng chiến lược rõ nét: từ các công trình thủy điện và giao thông truyền thống sang các dự án tích hợp hạ tầng giao thông – logistics xuyên biên giới, năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời quy mô lớn) và các tổ hợp đô thị – khu kinh tế hiện đại. Các dự án quy mô lớn đã đi vào vận hành như Đường sắt Lào – Trung (tuyến Côn Minh – Viêng Chăn) và đường cao tốc Viêng Chăn – Văng Viêng đang phát huy hiệu quả lan tỏa, thúc đẩy hàng loạt dự án thành phần dọc hành lang kinh tế Bắc – Nam Lào.

Bước sang giai đoạn 2024–2025, hợp tác nhà thầu xây dựng của Trung Quốc tại Lào tiếp tục ghi nhận quy mô lớn và chuyển dịch mạnh về cơ cấu theo báo cáo từ Hiệp hội Nhà thầu Quốc tế Trung Quốc (CHINCA) và các cơ quan hợp tác song phương:

• Lĩnh vực công trình năng lượng & điện lực: Năm 2024, tổng giá trị các hợp đồng công trình điện lực ký mới của doanh nghiệp Trung Quốc tại Lào đạt 1,308 tỷ USD, với sự tham gia chủ lực của Tập đoàn Xây dựng Năng lượng Trung Quốc (Energy China) và Tập đoàn Xây dựng Điện lực Trung Quốc (PowerChina). Bên cạnh thủy điện, trọng tâm chuyển dịch sang các dự án điện gió, điện mặt trời và dự án đường dây liên kết lưới điện 500 kV xuyên biên giới Lào – Trung (khởi công đoạn tuyến tại Lào năm 2025).

• Lĩnh vực xây dựng dân dụng & đô thị: Giá trị hợp đồng xây dựng nói chung (general construction) ký mới năm 2024 đạt khoảng 442 triệu USD, tiêu biểu với các dự án trung tâm thương mại, khu đô thị (như Khách sạn trung tâm đô thị Xinyue hoàn thành kết cấu năm 2024, các phân khu mở rộng tại Khu kinh tế phức hợp Xaysettha), dự án cải tạo nâng cấp hạ tầng công cộng và nhà ở xã hội.

• Lĩnh vực hạ tầng giao thông: Giá trị hợp đồng ký mới năm 2024 đạt trên 45 triệu USD (điển hình như gói thầu cải tạo tuyến hành lang kinh tế Bắc Lào OPRC do doanh nghiệp Trung Quốc trúng thầu tháng 7/2024 từ nguồn vốn World Bank) và chuẩn bị triển khai các siêu dự án kết nối hành lang Đông – Tây như tuyến đường sắt Savannakhet – Lao Bảo (kết nối ra biển qua cảng Vũng Áng của Việt Nam).

Lũy kế đến giai đoạn 2024–2025, Trung Quốc giữ vững vị thế là nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Lào với 927 dự án được cấp phép, tổng vốn cam kết vượt 18 tỷ USD, trong đó các lĩnh vực nhận thầu thi công trọng điểm bao gồm: Thủy điện Nặm Ngừm 3, Thủy điện Don Sahong, Thủy điện Nam Theun 1, Thủy điện lưu vực sông Nam Ou (giai đoạn 1 và 2), dự án đường dây truyền tải điện quốc gia (EDL-T) và mạng lưới trạm biến áp 500 kV.

Các tập đoàn xây dựng và kỹ thuật chủ chốt của Trung Quốc đang hiện diện tại Lào gồm: Tập đoàn Xây dựng Điện lực Trung Quốc (PowerChina), Công ty Thủy điện Thủy lợi Quốc tế Trung Quốc (CWE), Công ty Cổ phần Kỹ thuật CAMC (CAMCE), Tập đoàn Gezhouba (CGGC), Tập đoàn Cầu đường Trung Quốc (CRBC), Tập đoàn Xây dựng Năng lượng Trung Quốc (Energy China), Tập đoàn Đầu tư Xây dựng Hải ngoại Vân Nam (YCIH), Tập đoàn Đầu tư Năng lượng Vân Nam (YEIG)…

Về phương thức triển khai, các nhà thầu Trung Quốc áp dụng linh hoạt nhiều mô hình hợp đồng:

1 là Phương thức EPC (Thiết kế – Cung ứng thiết bị – Thi công): Vẫn là phương thức chủ lực đối với các dự án nguồn điện, trạm biến áp và các gói thầu vốn vay đa phương/viện trợ.

2 là Phương thức PPP (Hợp tác công – tư): Được đẩy mạnh từ cấp trung ương đến các địa phương (điển hình như dự án đô thị thông minh Luang Prabang giai đoạn 2025–2029).

3 là Phương thức BOT (Xây dựng – Vận hành – Chuyển giao): Là hình thức được các tập đoàn Trung Quốc ưu tiên hàng đầu tại các dự án giao thông, năng lượng và khu công nghiệp (Khu kinh tế phức hợp Xaysettha, dự án đường sắt Savannakhet – Lao Bảo chuẩn bị triển khai với thời hạn tô nhượng dài hạn).

4 là Phương thức DBMOT / OPRC (Quản lý và bảo trì đường bộ dựa trên chất lượng thực hiện): Được mở rộng áp dụng cho các gói thầu nâng cấp Quốc lộ 13 Bắc và các hành lang giao thông khu vực do WB và ADB tài trợ vốn.

Cơ cấu nguồn tài chính duy trì sự kết hợp giữa vốn chủ sở hữu (vốn tự có từ 10% đến 40%) và đòn bẩy tín dụng lớn (chiếm 60% đến 90%) được thu xếp bởi hệ thống ngân hàng Trung Quốc. Các định chế tài chính chủ lực tài trợ cho các nhà thầu và chủ đầu tư Trung Quốc tại Lào gồm: Ngân hàng Trung Quốc (Bank of China – Chi nhánh Viêng Chăn), Ngân hàng Công Thương Trung Quốc (ICBC – Chi nhánh Viêng Chăn), Ngân hàng Phát triển Trung Quốc (CDB), Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc (China Eximbank) và Ngân hàng Liên doanh Lào – Trung (Lao-China Bank).

Báo cáo tổng kết kỳ họp Ủy ban Hợp tác Lào – Trung diễn ra vào tháng 3/2025 khẳng định: Hợp tác đầu tư và thầu xây dựng của Trung Quốc tiếp tục là động lực chính thúc đẩy tăng trưởng hạ tầng của Lào. Kim ngạch thương mại hai chiều năm 2024 đạt kỷ lục 8,23 tỷ USD (tăng 15,91% so với năm 2023), tạo nền tảng vững chắc để các nhà thầu xây dựng hai nước triển khai sâu rộng Kế hoạch tổng thể xây dựng Cộng đồng chung vận mệnh Lào – Trung giai đoạn 2024–2028.