Nam Lào- Cực tăng trưởng mới đang mở rộng cửa đón nhà đầu tư

Với vị trí nằm giữa Việt Nam, Thái Lan và Campuchia, sở hữu vùng nguyên liệu nông nghiệp rộng lớn, nguồn năng lượng dồi dào cùng hệ thống cửa khẩu, hành lang vận tải và các khu kinh tế đang được đầu tư, bốn tỉnh Nam Lào gồm Chăm-pa-xắc, Xa-la-van, Xê-công và Ắt-ta-pư đang đứng trước cơ hội trở thành một cực tăng trưởng mới của khu vực.

Không chỉ dừng lại ở khai thác tiềm năng sẵn có, Chính phủ Lào đang định hướng phát triển Nam Lào theo mô hình liên kết vùng, lấy thành phố Pạc-xế và tỉnh Chăm-pa-xắc làm trung tâm thương mại, dịch vụ, logistics và điều phối đầu tư. Đây là thời điểm thuận lợi để các doanh nghiệp quan tâm đến nông nghiệp, chế biến thực phẩm, năng lượng tái tạo, logistics, hạ tầng, thương mại biên giới và du lịch từng bước tiếp cận thị trường, xây dựng chuỗi cung ứng và đón đầu các dự án phát triển trong giai đoạn 2026-2030.

Không gian kinh tế gần 1,5 triệu dân giữa ba thị trường lớn

Bốn tỉnh Nam Lào có tổng diện tích khoảng 43.785 km², chiếm hơn 18% diện tích cả nước, với dân số trên 1,46 triệu người. Khu vực này tiếp giáp hoặc kết nối trực tiếp với Việt Nam, Thái Lan và Campuchia, tạo nên một không gian kinh tế có khả năng liên thông đồng thời với thị trường nội địa Lào và các trung tâm sản xuất, tiêu dùng, xuất nhập khẩu của tiểu vùng sông Mê-công.

Chăm-pa-xắc giữ vai trò đầu mối của toàn vùng với thành phố Pạc-xế, sân bay quốc tế, hệ thống cửa khẩu kết nối Thái Lan và Campuchia, các tuyến đường đi Xa-la-van, Xê-công, Ắt-ta-pư và tiếp tục sang Việt Nam. Trong khi đó, Xê-công và Ắt-ta-pư có lợi thế về năng lượng, khoáng sản, nông nghiệp cao nguyên và kết nối với khu vực miền Trung Việt Nam; Xa-la-van sở hữu đồng bằng rộng, thuận lợi cho phát triển lúa gạo, chăn nuôi, cây công nghiệp và công nghiệp chế biến.

Mục tiêu của Lào là đưa tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân của khu vực Nam Lào đạt không dưới 7% trong giai đoạn tới. Riêng Chăm-pa-xắc đặt mục tiêu tăng trưởng không dưới 6%/năm; Xê-công từ 6,5% trở lên; Xa-la-van không dưới 6,7% và Ắt-ta-pư khoảng 7,2%/năm. Những mục tiêu này cho thấy Nam Lào không còn được nhìn nhận như bốn thị trường địa phương riêng lẻ, mà đang được quy hoạch thành một vùng kinh tế thống nhất, trong đó mỗi tỉnh phát huy thế mạnh riêng nhưng cùng sử dụng hạ tầng, logistics, dịch vụ, thị trường và các chuỗi sản xuất chung.

Nông nghiệp mở đường cho công nghiệp chế biến

Một trong những cơ hội rõ nét nhất tại Nam Lào là đầu tư vào nông nghiệp hàng hóa gắn với chế biến sâu.

Cao nguyên Bolaven trải rộng qua các địa bàn thuộc Chăm-pa-xắc, Xa-la-van và Xê-công được đánh giá là vùng đất có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho cà phê, cây ăn quả, rau xanh, cây dược liệu và nhiều loại cây trồng có giá trị. Khu vực đồng bằng ven sông Mê-công, Xê-đôn và Xê-công lại phù hợp với sản xuất lúa gạo, ngô, sắn, mía, đậu, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản.

Theo định hướng phát triển mới, các địa phương sẽ thúc đẩy sản xuất nông nghiệp hữu cơ, ứng dụng kỹ thuật cao và từng bước hình thành vùng nguyên liệu tập trung. Những sản phẩm được ưu tiên gồm cà phê, rau quả, sầu riêng, chuối, xoài, lúa gạo, sắn, mía, cao su, cây dược liệu, thịt bò, sữa, gia súc và thủy sản.

Đối với nhà đầu tư, cơ hội không chỉ nằm ở khâu trồng trọt hay chăn nuôi. Dư địa lớn hơn nằm ở các mắt xích còn thiếu trong chuỗi giá trị như sản xuất giống, phân bón, thức ăn chăn nuôi, kho lạnh, sơ chế, đóng gói, kiểm định chất lượng, chế biến thực phẩm, xây dựng thương hiệu và tổ chức xuất khẩu.

Hiện Nam Lào đã có một số cơ sở chế biến sắn, đường mía, cao su và xay xát lúa gạo. Tuy nhiên, phần lớn nông sản vẫn cần được nâng cao tỷ lệ chế biến trước khi xuất khẩu. Chính khoảng trống này mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp có công nghệ, kinh nghiệm quản trị vùng nguyên liệu và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế.

Thay vì chỉ mua nguyên liệu thô, doanh nghiệp có thể đầu tư theo mô hình liên kết với nông hộ, nhóm sản xuất và hợp tác xã; cung cấp giống, kỹ thuật, vật tư đầu vào, đồng thời bao tiêu và chế biến sản phẩm. Mô hình này vừa giúp ổn định nguồn cung, vừa giảm chi phí trung gian, nâng cao chất lượng sản phẩm và tạo nền tảng phát triển lâu dài.

Pạc-xế hướng tới trở thành trung tâm logistics của Nam Lào

Lợi thế đáng chú ý của Nam Lào nằm ở khả năng kết nối nhiều hướng.

Quốc lộ 13 là trục giao thông Bắc – Nam quan trọng, trong khi các tuyến Quốc lộ 15, 16 và 18 kết nối những khu vực sản xuất, trung tâm tỉnh, cửa khẩu và các nước láng giềng. Từ Chăm-pa-xắc, hàng hóa có thể đi sang Thái Lan qua khu vực Văng-tầu; xuống Campuchia qua Nỏng-nốc-khiển; hoặc đi qua Xê-công và Ắt-ta-pư để kết nối với Việt Nam.

Kế hoạch phát triển vùng xác định tiếp tục mở rộng Trung tâm Logistics Pạc-xế, nâng cao năng lực trung chuyển, lưu kho, thông quan và phân phối hàng hóa cho cả bốn tỉnh. Song song với đó là định hướng nâng cấp sân bay quốc tế Pạc-xế, nghiên cứu xây dựng sân bay quốc tế mới, cải thiện hệ thống đường bộ, cửa khẩu và các tuyến kết nối xuyên biên giới.

Nhiều dự án hạ tầng đã được đề xuất như xây dựng cầu trên tuyến đường số 20 nối Chăm-pa-xắc với Xa-la-van; nâng cấp Quốc lộ 18A; phát triển tuyến đường kết nối các vùng nông nghiệp và du lịch trên Cao nguyên Bolaven; nghiên cứu tuyến đường sắt kết nối Thái Lan – Pạc-xế – Ắt-ta-pư – Việt Nam và tuyến đường sắt từ miền Trung Lào qua Chăm-pa-xắc tới Campuchia.

Đây là thị trường tiềm năng đối với doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực xây dựng hạ tầng, vận tải, kho bãi, cảng cạn, dịch vụ hải quan, phân phối hàng hóa, chuỗi lạnh, thương mại điện tử và cung cấp thiết bị logistics.

Khi Pạc-xế từng bước trở thành trung tâm vận tải của Nam Lào, doanh nghiệp đầu tư sớm có điều kiện thiết lập mạng lưới, tích lũy kinh nghiệm địa phương và chiếm lĩnh các vị trí quan trọng trong chuỗi lưu chuyển hàng hóa giữa Lào với Việt Nam, Thái Lan và Campuchia.

Dư địa lớn cho năng lượng và công nghiệp hỗ trợ

Nam Lào là một trong những khu vực có tiềm năng năng lượng đáng kể của Lào. Bên cạnh hệ thống sông ngòi thuận lợi cho thủy điện, nhiều địa bàn tại Xê-công, Ắt-ta-pư và Xa-la-van được đánh giá có điều kiện phát triển điện gió và điện mặt trời.

Theo kế hoạch vùng, bốn tỉnh đã có hàng chục dự án thủy điện, điện mặt trời và điện gió ở các giai đoạn khác nhau. Định hướng sắp tới không chỉ là phát triển nguồn điện để xuất khẩu mà còn tăng khả năng cung cấp điện ổn định cho các khu công nghiệp, nhà máy chế biến và dự án sản xuất quy mô lớn trong vùng.

Điều này tạo ra cơ hội đầu tư không chỉ đối với các nhà phát triển dự án năng lượng mà còn với doanh nghiệp cung cấp thiết bị điện, xây dựng đường dây, trạm biến áp, hệ thống lưu trữ năng lượng, vận hành – bảo trì, tư vấn kỹ thuật và các giải pháp sử dụng năng lượng hiệu quả.

Sự phát triển của năng lượng cũng là điều kiện quan trọng để Nam Lào thu hút các ngành công nghiệp chế biến nông sản, sản xuất vật liệu, chế biến khoáng sản, cao su, gỗ cao su và các ngành công nghiệp phụ trợ. Nếu kết hợp nguồn điện tại chỗ, vùng nguyên liệu và mạng lưới logistics, doanh nghiệp có thể hình thành các tổ hợp sản xuất tương đối hoàn chỉnh, giảm chi phí vận chuyển nguyên liệu thô ra khỏi địa bàn.

Du lịch – lĩnh vực còn nhiều không gian để khai phá

Nam Lào sở hữu hệ thống tài nguyên du lịch đa dạng nhưng mức độ khai thác còn chưa tương xứng với tiềm năng.

Chăm-pa-xắc có quần thể Vắt-phu, khu vực Xỉ-phăn-đon, thác Khon-pha-pheng, thác Li-phi, Đon-đết và Đon-khôn. Cao nguyên Bolaven nổi tiếng với khí hậu mát mẻ, cảnh quan nông nghiệp, thác nước, rừng và văn hóa cà phê. Xê-công và Ắt-ta-pư có nhiều khu vực sinh thái, hồ, thác, tuyến đường lịch sử và không gian văn hóa đặc sắc của các dân tộc.

Định hướng phát triển của vùng là liên kết những điểm đến này thành các tuyến du lịch chung, thay vì quảng bá riêng lẻ từng địa phương. Đây là cơ sở để xây dựng sản phẩm du lịch dài ngày, kết hợp nghỉ dưỡng, sinh thái, khám phá, nông nghiệp, lịch sử, văn hóa và trải nghiệm cộng đồng.

Cơ hội đầu tư hiện diện ở nhiều phân khúc như khách sạn, khu nghỉ dưỡng sinh thái, nhà hàng, điểm dừng chân, phương tiện vận chuyển, du lịch đường thủy, du lịch nông nghiệp, trung tâm thông tin, nền tảng đặt dịch vụ, đào tạo nhân lực và quảng bá điểm đến.

Đặc biệt, khả năng kết nối bằng đường bộ và đường hàng không với Thái Lan, Campuchia, Việt Nam và các thị trường khác trong khu vực giúp Nam Lào có điều kiện phát triển các chương trình du lịch liên quốc gia. Nhà đầu tư có thể xây dựng sản phẩm theo hành lang, trong đó Pạc-xế đóng vai trò cửa ngõ phân phối khách đến toàn vùng.

Thời điểm để tiếp cận thị trường sớm

Kế hoạch phát triển bốn tỉnh Nam Lào xác định huy động đồng thời vốn đầu tư nhà nước, vốn tư nhân trong và ngoài nước cùng các nguồn hỗ trợ phát triển chính thức. Các địa phương cũng được giao xây dựng danh mục dự án ưu tiên, nghiên cứu chính sách khuyến khích cụ thể, tăng cường xúc tiến và lựa chọn những dự án có năng lực triển khai thực chất.

Điều này cho thấy định hướng phát triển của Nam Lào đang chuyển từ khai thác đơn lẻ từng địa phương sang tổ chức đầu tư theo chuỗi, theo hành lang và theo vùng kinh tế. Nhà đầu tư không nhất thiết phải triển khai ngay những dự án quy mô lớn, mà có thể tiếp cận thị trường theo từng bước: khảo sát vùng nguyên liệu, lựa chọn đối tác địa phương, xây dựng cơ sở sơ chế, thử nghiệm thị trường và sau đó mở rộng sang chế biến, logistics hoặc phân phối.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, lợi thế nằm ở khoảng cách địa lý, sự thuận tiện trong vận chuyển, kinh nghiệm hợp tác với các địa phương Lào và khả năng kết nối hàng hóa từ Nam Lào với các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên và hệ thống cảng biển của Việt Nam. Các ngành có nhiều triển vọng gồm nông nghiệp công nghệ cao, chế biến cà phê và nông sản, giống cây trồng – vật nuôi, vật tư nông nghiệp, năng lượng tái tạo, vận tải, kho bãi, du lịch và đào tạo nghề.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng khu vực đang được tái cấu trúc, doanh nghiệp tìm kiếm vùng nguyên liệu mới, thị trường mới và không gian sản xuất có khả năng kết nối đa quốc gia có thể xem Nam Lào là một lựa chọn đáng quan tâm. Nam Lào đang có đủ ba yếu tố quan trọng để tạo sức hút đầu tư: nguồn tài nguyên và vùng nguyên liệu đa dạng; vị trí kết nối ba quốc gia; cùng quyết tâm xây dựng hạ tầng và cơ chế điều phối phát triển chung.

Khi hệ thống giao thông, logistics, sân bay, cửa khẩu và các vùng sản xuất tiếp tục được hoàn thiện, giá trị của toàn khu vực sẽ không chỉ nằm ở tài nguyên sẵn có, mà còn ở khả năng kết nối tài nguyên đó với nhà máy, thị trường và người tiêu dùng trong khu vực.

Đây chính là thời điểm thích hợp để nhà đầu tư nghiên cứu thị trường, lựa chọn lĩnh vực phù hợp và thiết lập quan hệ hợp tác dài hạn. Đi sớm không chỉ giúp doanh nghiệp tiếp cận những vị trí đầu tư thuận lợi, mà còn tạo cơ hội tham gia trực tiếp vào quá trình hình thành các chuỗi giá trị mới tại một trong những vùng kinh tế giàu tiềm năng của Lào.