Lào nối lại việc cấp phép khoáng sản theo hướng chấm dứt nạn “khai thác thô”

Chính phủ Lào đã chính thức nối lại quy trình phê duyệt các dự án thăm dò và khai thác khoáng sản sau gần một năm tạm dừng. Tuy nhiên, động thái này đi kèm với một bước ngoặt chiến lược: dòng vốn đầu tư trong tương lai bắt buộc phải gắn liền với năng lực chế biến sâu tại địa phương.

Chuyển dịch sang mô hình chuỗi giá trị

Theo Thông báo số 620/PM của Văn phòng Thủ tướng Lào ban hành ngày 15/5/2026, quốc gia này đang thực hiện cuộc cải cách cơ cấu toàn diện đối với ngành công nghiệp khai khoáng. Thay vì tiếp cận theo hướng “khai thác tài nguyên” đơn thuần, chính sách mới tập trung vào việc “gia tăng giá trị chuỗi cung ứng”.

Cụ thể, chính phủ Lào sẽ chấm dứt việc nới lỏng cấp phép hàng loạt. Cơ chế sàng lọc mới chỉ ưu tiên các dự án cam kết xây dựng nhà máy tuyển quặng, luyện kim hoặc cam kết cung ứng nguyên liệu cho các cơ sở chế biến nội địa. Mô hình kinh doanh truyền thống – mua quyền mỏ, khai thác quặng thô và xuất khẩu trực tiếp – sẽ không còn đất diễn tại thị trường này.

Đấu thầu công khai thay thế cơ chế xin – cho

Một trong những cải cách thể chế mang tính bước ngoặt là việc áp dụng cơ chế đấu thầu cạnh tranh công khai để lựa chọn nhà đầu tư, thay thế cho phương thức xét duyệt hành chính cũ. Quy trình cấp phép mới sẽ được chuẩn hóa qua hai giai đoạn khắt khe, gồm sàng lọc năng lực để đánh giá toàn diện tiềm lực tài chính, trình độ kỹ thuật, kinh nghiệm vận hành và hồ sơ tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp, kết hợp đấu thầu công khai, yêu cầu các doanh nghiệp vượt qua vòng hồ sơ sẽ cạnh tranh minh bạch để giành quyền khai thác.

Song song đó, Chính phủ Lào cũng phát đi tín hiệu rà soát toàn diện các dự án hiện hữu. Những mỏ khai thác chậm tiến độ, không thực hiện đúng cam kết đầu tư, vi phạm nghĩa vụ thuế hoặc gây ô nhiễm môi trường sẽ phải đối mặt với nguy cơ bị thu hồi giấy phép hoặc buộc phải đàm phán lại hợp đồng.

Thách thức lớn đối với dòng vốn ngoại

Sự thay đổi mang tính hệ thống này đặt ra bài toán kinh tế lớn cho các nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là các doanh nghiệp từ Việt Nam và Trung Quốc vốn đang chiếm tỷ trọng lớn trong ngành khoáng sản Lào. Việc bắt buộc tích hợp “khai thác và chế biến” đồng nghĩa với việc tổng vốn đầu tư ban đầu sẽ tăng vọt. Đồng thời, chu kỳ hoàn vốn của dự án sẽ kéo dài hơn do doanh nghiệp phải hoàn thiện hàng loạt thủ tục phức tạp từ đánh giá tác động môi trường (EIA), an ninh năng lượng cho đến hạ tầng phụ trợ.

Giới phân tích đánh giá, thị trường khoáng sản Lào đang thiết lập một “rào cản gia nhập” rất cao. Việc đóng cửa với các dòng vốn mang tính đầu cơ, “đánh nhanh rút gọn” phản ánh rõ tham vọng của Lào muốn tận dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên làm bòn bẩy để thúc đẩy tiến trình công nghiệp hóa, tạo việc làm và gia tăng nguồn thu ngân sách bền vững cho quốc gia. Mặc dù đây là một bước đi đúng đắn, tuy nhiên hiệu quả thực tế vẫn phải trông chờ vào nỗ lực và quyết tâm thực thi của cả hệ thống chính trị, xã hội Lào.