Bước ngoặt “rời khỏi”LDC của CHDCND Lào: Từ bỏ “Ưu đãi” và đón nhận vận hội nâng tầm vị thế

Tại Khóa họp thứ 81 của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao nước CHDCND Lào Thoong-sạ-vẳn Phôm-vi-hẳn đã tái khẳng định cam kết vững chắc của Lào trong lộ trình chính thức rời khỏi nhóm các Quốc gia kém phát triển nhất (LDC) trong giai đoạn chuyển tiếp 2026–2029. Kể từ khi được đưa vào danh sách này năm 1971, sự kiện “Lào rời khỏi” LDC đánh dấu một bước chuyển mình lịch sử sau hơn nửa thế kỷ nỗ lực xóa đói giảm nghèo và kiến thiết đất nước. Dù phải đối mặt với việc thu hẹp dần các đặc quyền thuế quan và viện trợ ưu đãi, Lào đang đứng trước vận hội chưa từng có để khẳng định nội lực, nâng tầm uy tín tín nhiệm quốc tế và phát huy tối đa vai trò trung tâm liên kết logistics lục địa.

1. Quy chế LDC và 3 trụ cột đánh giá của Liên Hợp Quốc

Quy chế LDC (Least Developed Countries – Các quốc gia kém phát triển nhất) được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thiết lập từ năm 1971 nhằm nhận diện nhóm các quốc gia dễ bị tổn thương nhất về cấu trúc kinh tế – xã hội, từ đó kêu gọi cộng đồng quốc tế hỗ trợ các cơ chế đối xử đặc biệt và khác biệt (S&D). Định kỳ 3 năm một lần, Ủy ban Chính sách Phát triển (CDP) trực thuộc Hội đồng Kinh tế và Xã hội Liên Hợp Quốc (ECOSOC) tiến hành đánh giá toàn diện dựa trên 3 tiêu chí cốt lõi:

1. Tổng thu nhập quốc dân bình quân đầu người (GNI/người): Đo lường năng lực tạo lập của cải và quy mô phát triển kinh tế vĩ mô theo phương pháp Atlas của Ngân hàng Thế giới. Lào đã liên tục vượt ngưỡng thu nhập chuẩn qua các kỳ rà soát định kỳ.

2. Chỉ số Tài sản Con người (Human Assets Index – HAI): Đánh giá thực chất chất lượng sống và phúc lợi xã hội thông qua 4 chỉ số thành phần: Tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em, tỷ lệ tử vong trẻ dưới 5 tuổi, tỷ lệ nhập học trung học cơ sở và tỷ lệ biết chữ ở người lớn. Hệ thống y tế công cộng và giáo dục cơ sở tại Lào đạt được nhiều thành tựu lớn, tuổi thọ bình quân và chất lượng lao động tăng rõ rệt.

3. Chỉ số Dễ bị tổn thương về Kinh tế và Môi trường (Economic and Environmental Vulnerability Index – EVI): Đánh giá mức độ rủi ro cấu trúc do vị trí địa lý nội lục không giáp biển, quy mô thị trường nhỏ, sự biến động của sản xuất nông nghiệp và mức độ phơi nhiễm trước thiên tai. Lào từng bước giảm thiểu tính dễ tổn thương nhờ đa dạng hóa nền kinh tế, chuyển đổi sang công nghiệp chế biến sâu và hoàn thiện hạ tầng kết nối xuyên Á.

2. Tạm biệt “chiếc giá nâng đỡ”: Nhận diện 3 thách thức lớn

Việc rời khỏi danh sách LDC đồng nghĩa với việc Lào sẽ bước vào sân chơi kinh tế toàn cầu bình đẳng hơn và phải chia tay các cơ chế “bảo hộ đặc quyền”:

Thu hẹp ưu đãi thuế quan thương mại đặc quyền: Nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Lào (dệt may, nông sản chế biến, thủ công mỹ nghệ) trước đây được hưởng quy chế hoàn toàn miễn thuế và miễn hạn ngạch (DFQF) theo các cơ chế ưu đãi đơn phương như sáng kiến EBA (Everything But Arms) của Liên minh Châu Âu (EU). Khi tốt nghiệp, các ưu đãi này sẽ dần bị bãi bỏ theo lộ trình chuyển tiếp. Hàng hóa xuất khẩu của Lào sẽ chuyển sang áp dụng Hệ thống Ưu đãi Phổ cập (GSP) tiêu chuẩn với mức thuế suất cao hơn, hoặc buộc phải tận dụng các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) khu vực như RCEP hay ACFTA.

Cắt giảm và chấm dứt các gói viện trợ phát triển chuyên biệt: Lào sẽ không còn đủ điều kiện thụ hưởng các nguồn tài trợ không hoàn lại dành riêng cho nhóm LDC, điển hình như Quỹ chuyên biệt về biến đổi khí hậu cho các nước kém phát triển (LDCF) của Liên Hợp Quốc hay các khoản vay ODA siêu ưu đãi với lãi suất danh nghĩa và thời gian ân hạn kéo dài hàng chục năm.

Chấm dứt thời gian ân hạn trong các định chế quốc tế: Trong khuôn khổ Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và các điều ước quốc tế, Lào không thể tiếp tục viện dẫn vị thế LDC để trì hoãn việc mở cửa thị trường dịch vụ, chậm thực thi nghĩa vụ bảo hộ sở hữu trí tuệ (TRIPS) hay xin miễn trừ các tiêu chuẩn kỹ thuật môi trường, mà phải tuân thủ đầy đủ chuẩn mực chung.

3. Vận hội nâng tầm vị thế và Mục tiêu phồn vinh 2055

Việc Lào rời khỏi LDC chính là sự khẳng định đanh thép về năng lực tự chủ và sức đề kháng của nền kinh tế Lào, mở ra các cơ hội chiến lược mới:

Nâng cao chỉ số tín nhiệm quốc tế và thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao: Thoát khỏi quy chế “quốc gia kém phát triển” là minh chứng rõ nét nhất cho sự ổn định chính trị – xã hội và năng lực điều hành kinh tế vĩ mô. Điều này giúp Lào nâng hạng tín nhiệm quốc gia, gia tăng niềm tin của các tập đoàn đa quốc gia và định chế tài chính quốc tế, thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài quy mô lớn vào công nghệ cao và công nghiệp tinh chế.

Bước chuyển mình thành công từ “Quốc gia không có biển” thành “Quốc gia kết nối khu vực”: Hạ tầng giao thông hiện đại với xương sống là tuyến Đường sắt Lào – Trung kết hợp với tuyến Đường sắt Lào – Việt Nam hướng ra Cảng biển quốc tế Vũng Áng (Hà Tĩnh) đang biến Lào thành trung tâm trung chuyển đa phương thức của tiểu vùng sông Mekong, giải phóng hoàn toàn điểm nghẽn địa lý.

Hiện thực hóa Kế hoạch 5 năm lần thứ 10 và Tầm nhìn 2055: Đây là bệ phóng căn bản để Lào tự tin bước vào Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội quốc gia lần thứ 10 (2026–2030), đẩy mạnh công nghiệp hóa theo hướng xanh, phấn đấu đạt mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao (Upper-Middle Income Country) vào năm 2055.

4. Phát huy vai trò tuyến Đường sắt Lào – Trung để hóa giải thách thức hậu LDC

Để bù đắp cho sự sụt giảm ưu đãi thuế quan sau khi rời nhóm LDC, chiến lược sống còn của Lào là tận dụng ưu thế vượt trội về chi phí logistics và tốc độ vận chuyển của tuyến Đường sắt Lào – Trung thông qua 4 trụ cột hành động:

1. Giảm chi phí logistics toàn chuỗi để triệt tiêu chênh lệch thuế quan: Nếu việc mất quy chế EBA khiến thuế suất hàng hóa vào một số thị trường tăng từ 3% đến 8%, việc vận chuyển bằng đường sắt từ Lào sang Trung Quốc và kết nối mạng lưới Á – Âu chỉ mất 3 – 5 ngày thay vì 30 – 45 ngày đường biển, giúp cắt giảm từ 30% đến 40% chi phí kho vận và lưu thông. Khoản tiết kiệm chi phí logistics này sẽ bù trừ trực tiếp vào phần thuế ưu đãi bị mất, giúp hàng hóa sản xuất tại Lào giữ vững lợi thế cạnh tranh tuyệt đối về giá thành.

2. Phát triển công nghiệp chế biến sâu dọc hành lang đường sắt: Tận dụng các khu kinh tế, cảng cạn dọc tuyến đường sắt (Khu kinh tế Boten, Cảng cạn Thanaleng, Cụm công nghiệp Viêng Chăn, Luang Prabang) để thu hút các nhà máy tinh chế nông sản, lắp ráp linh kiện, hóa chất và sản phẩm gỗ. Thay vì xuất khẩu nông sản thô chịu bất lợi thuế, Lào xuất khẩu các sản phẩm tinh chế đạt quy chuẩn chất lượng cao để hưởng ưu đãi theo hiệp định thương mại RCEP.

3. Tối ưu hóa thủ tục hải quan điện tử “Một cửa một điểm dừng”: Hiện đại hóa kiểm tra liên ngành thông minh tại Cửa khẩu quốc tế ga Boten và ga Thanaleng, rút ngắn thời gian thông quan hàng hóa xuyên biên giới xuống chỉ còn vài giờ, thúc đẩy các chuỗi logistics lạnh (cold chain) vận chuyển rau quả, thực phẩm tươi sống từ Lào sang thị trường tỷ dân Trung Quốc và trung chuyển sang châu Âu.

4. Đa dạng hóa liên kết thương mại đa phương thức: Kết nối thông suốt tuyến đường sắt Lào – Trung với mạng lưới đường sắt Thái Lan tại Nong Khai và tuyến đường sắt hướng ra Cảng biển quốc tế Vũng Áng (Việt Nam), biến Lào thành mắt xích trung tâm kết nối giữa biển và đất liền, giúp doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường mà không phụ thuộc vào một đối tác thương mại duy nhất.

5. Kết luận

Rời khỏi nhóm các Quốc gia kém phát triển nhất (LDC) là một bước ngoặt lịch sử khẳng định vị thế và nội lực trưởng thành của nước CHDCND Lào sau hơn 50 năm kiên định con đường phát triển độc lập, tự chủ. Dù việc từ bỏ

” Ưu đãi” đặt ra những thách thức nhất định về thuế quan và viện trợ, nhưng bằng việc chủ động biến tuyến đường sắt Lào – Trung và mạng lưới 27 cửa khẩu quốc tế thành đòn bẩy logistics liên kết lục địa, Lào hoàn toàn có đủ thế và lực để biến áp lực thành động lực, tự tin bước vào kỷ nguyên phát triển thịnh vượng, bền vững và phồn vinh lâu dài.